Hoe ga je om met overwerk? 

In elke organisatie wordt wel eens overgewerkt. Bijvoorbeeld vanwege seizoensdrukte of om tijdelijke onderbezetting vanwege ziekte op te vangen. Dat is geen probleem, zolang werknemers maar niet structureel overwerken.  

Overwerk kan uitkomst bieden in uitzonderlijke situaties. Komt het structureel voor, dan moet je oppassen. Bij structureel overwerk bestaat de kans dat deze medewerkers overbelast raken en (langdurig) uitvallen. Bovendien moet je bij overwerk vaak extra kosten maken. Bekijk in deze checklist de regels en tips over hoe om te gaan met overwerk in jouw organisatie. 

Regels in de Arbeidstijdenwet 

In de Arbeidstijdenwet komt de term ‘overwerk’ niet voor. Er is dus geen wettelijke definitie van. Wel geeft de Arbeidstijdenwet aan hoeveel uur een werknemer maximaal per dag en per week mag werken. Voor werknemers van 18 jaar en ouder geldt: 

• de maximumarbeidstijd bedraagt 12 uur per dienst en 60 uur per week; 

• over een periode van vier weken mag de werknemer gemiddeld 55 uur per week werken; 

• over een periode van 16 weken loopt dit terug naar 48 uur. 

Overuren vallen hier ook onder. Wordt er in jouw organisatie overgewerkt? Dan moet je er dus op letten dat werknemers zich hieraan houden. Voor nachtdiensten gelden andere regels. Die staan in de cao of in de bedrijfsregeling. Nachtdiensten zijn in principe niet hetzelfde als overwerk. Van een nachtdienst is sprake zodra er ten minste één uur wordt gewerkt tussen 0.00 uur en 6.00 uur.  

Overwerkvergoeding  

Wettelijk is er geen apart recht op overwerkvergoeding, al kan dit soms wel ontstaan op basis van gewoonterecht. Meestal is vergoeding echter alleen aan de orde als dit in de cao of de arbeidsovereenkomst is afgesproken. Zo’n afspraak gaat doorgaans uitsluitend over overuren, niet over een uur dat u een keer extra werkt. Bij hogere functies bevat het arbeidscontract daarnaast vaak de beperking dat (incidenteel) overwerk een normaal onderdeel van de functie is, omdat de werknemer al flink betaald krijgt. 

Structureel overwerken 

Binnen de grenzen van redelijkheid en billijkheid kan je werknemers verplichten over te werken als dat noodzakelijk is voor de bedrijfsvoering. Overwerk mag echter nooit een structureel karakter krijgen. Je zou op die manier namelijk een personeelstekort kunnen verbloemen. Houd de gewerkte uren altijd goed bij, zodat je weet wanneer er een probleem ontstaat. Als een werknemer structureel overwerkt heeft hij recht op aanpassing van zijn arbeidsovereenkomst of een andere verdeling van zijn werkzaamheden.  

Voorkom hoge werkdruk 

De vraag is altijd of de overuren niet leiden tot werkdruk. Lichte druk kan de productiviteit ten goede komen, maar als die omslaat in werkstress gaat dit ten koste van de productiviteit. De Arbowet spreekt in dat geval over psychosociale arbeidsbelasting (PSA). Je bent als werkgever verplicht om maatregelen ten nemen om PSA te voorkomen. Dat geldt dus ook voor te hoge werkdruk door langdurig overwerk. Ingrijpen is overigens ook in het belang van de werkgever, want te hoge werkdruk verhoogt ook de kans op (langdurig) verzuim. Allereerst moet je uitzoeken  of het probleem daadwerkelijk door het overwerken wordt veroorzaakt. Is dit het geval, dan kan extra personeel inhuren of een aanpassing van het takenpakket een oplossing zijn. Het komt ook voor dat een werknemer niet goed kan ontspannen naast zijn werk. Dan kan coaching of psychologische ondersteuning nodig zijn. 

Overwerk moet uitzondering blijven 

Uiteraard is het altijd beter om stress gerelateerde klachten vóór te zijn, zeker als ze worden veroorzaakt door overwerk. Bedenk dat je als werkgever altijd een goede reden moet hebben om werknemers te vragen om over te werken. En het moet een uitzondering blijven. Houd dus in de gaten hoe vaak werknemers overwerken en waarom dit nodig is. Stel mogelijke problemen ook open en eerlijk aan de orde tijdens de cyclus van functionerings- en beoordelingsgesprekken.  

Meer weten over regels voor arbeidstijden en pauzes, schrijf je dan snel in voor de Basiscursus medewerker personeelszaken.